باب دؤم « در يادكردن مساحتهآىء واقعه بقم ، و ذكر مالهآئى كه وضع كرده‌اند بر آن . و ذكر ارتفاع آن . و ذكر مبلغ خراج بقم بر وجه مساحت ؛ و اعتماد بر آن . و نامهآء ارتفاع ضيعتهآى آن . و ذكر اختلاف انواع خراج بقم ؛ تا آنكاه كه شيخ ابو الحسن عبّاد بن عبّاس « 1 » رحمه اللّه در سنهء خمس و ثلاثين و ثلثمائه « 2 » هجريّه مقرّر كردانيد . و ذكر نجوم « 3 » و دفعات مال خراج . و رسمها و خراج آن . و رسوم صدقه بقم . و ذكر آنج در أمر خراج آمده است در روزكار عجم و در زمان اسلام . و ذكر وجوه اموال و احكام زمينها » .

--> ( 1 ) . شيخ ابو الحسن عبّاد بن عباس طالقانى ، پدر كافى الكفاة أبو القاسم اسماعيل بن عبّاد ، مشهور به صاحب بن عبّاد . مصنّف تاريخ قم از معاصرين او بشمار مىرود ، و به نظر مىرسد از نزديك با او آشنائى داشته است ، در مقدمهء كتاب تاريخ قم در توصيف او مىگويد : ( شيخ الامين - رضى اللّه عنه - آن كسى است كه از گزيدگان رجال زمان خود به علم و ورع و ترسكارى و فضل و كمال و امانت و قناعت و سياست و كفايت و حسن سيرت فائق و راجح آمده ، و در ايام وزارت او ، ركن الدوله قدس اللّه روحه را هميشه مأمون و مشار اليه ، و ناصح و مصلح امور رعايا و سائر اصناف مردم بوده ، تا بحيثيتى كه چون به جوار ايزدى و اصل شد ، مدتى مديد ، و عهدى بعيد ، بر گذشتن او تأسف و تحسّر مىنمودند ) . و شيخ آقا بزرگ تهرانى در طبقات اعلام الشيعة ق 4 / ص 144 در ترجمه او مىگويد : ( عباد بن عباس الوزير الامين ، أبو الحسن الطالقانى ، المتوفى 335 . كان وزير ركن الدوله و كاتبه ، كما أنّ ابنه الصاحب كافى الكفاة اسماعيل بن عباد كان وزير ابنه فخر الدوله ابن ركن الدولة . و ياقوت حموى در معجم البلدان در « طالقان » درباره او مىگويد : ( . . . عباد بن العباس بن عباد ابو الحسن الطالقانى ، سمع عباد أبا خليفه الفضل بن الحباب و البغداديين فى طبقته . قال ابو الفضل : و رأيت له في دار كتب ابنه أبى القاسم بن عبّاد بالرى كتابا في احكام القرآن ينصر فيه مذهب الاعتزال ، استحسنه كلّ من رآه ، و روى عنه أبو بكر بن مردويه و الاصبهانيون ) . در فهرست تاريخ قم سال وفات او 330 هجرى آمده است : ( شيخ امين أبو الحسن عبّاد بن عباس رحمه اللّه ، در آن سال كه او را وفات رسيد ، و آن سنهء ثلاثين و ثلاثمائه هجريّه بود ) ، ليكن در آغاز ( باب دوم ) از تاريخ قم آمده است : ( آنگاه كه شيخ ابو الحسن عباد بن عباس رحمه اللّه در سنهء خمس و ثلاثين و ثلاثمائه هجريه مقرر گردانيد ) كه نشان مىدهد تا اين سال حيات داشته است . ( 2 ) . سال 335 هجرى . ( 3 ) . نجوم جمع نجم ، گر چه در لغت به معناى ستاره است ، ليكن از آنجايى كه عرب در دوره‌هاى كهن وظايف و تكاليف مالى و دينى خود را با توجه به طلوع و غروب برخى ستاره‌ها انجام مىدادند ، از اين رو سررسيد آن تكاليف را « نجم » مىگفتند ، و بتدريج اين اصطلاح را توسعه داده ، و شامل مطلق وظايف و تكاليف و تعهدات قرار دادند ، ( مصباح المنير : ماده « نجم » ) .